Τους θερινούς μήνες στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια φαίνεται να αντιμετωπίζουμε συχνά το πρόβλημα της υψηλής θερμοκρασίας περιβάλλοντος με κύριες επιπλοκές τις κράμπες από υπερθερμία, την εξάντληση και σπανιότερα την πολύ- οργανική ανεπάρκεια λόγω υπερθερμίας (heat shock). Επίσης έχει παρατηρηθεί μια αύξηση στην συχνότητα εισαγωγών οξέων καρδιαγγειακών συμβαμάτων σε περιόδους καύσωνα, που φαίνεται να συσχετίζονται με την παρατηρούμενη αύξηση των συγκεντρώσεων των σωματιδίων στην ατμόσφαιρα, του SO2 αλλά και του όζοντος, που προάγουν την φλεγμονώδη διεργασία. Οι αυξημένες θερμοκρασίες το καλοκαίρι αναγκάζουν το σώμα μας να καταβάλλει μεγαλύτερη προσπάθεια προκειμένου να διατηρήσει φυσιολογική θερμοκρασία. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να επιβαρύνεται η λειτουργία της καρδιάς, των πνευμόνων και των νεφρών, και να αυξάνεται ο κίνδυνος για τα άτομα με καρδιαγγειακά προβλήματα. Άρα είναι σημαντικό να παραμείνουμε δροσεροί και ενυδατωμένοι.

Πώς η ζέστη επηρεάζει την καρδιά μας

Για κάθε βαθμό αύξησης της θερμοκρασίας του σώματός μας η καρδιακή συχνότητα αυξάνει κατά 10 σφύξεις το λεπτό. Αυτή η αύξηση επιβαρύνει το έργο της καρδιάς, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει καρδιακό επεισόδιο σε άτομα με καρδιοπάθεια. Όταν αυξάνει η θερμοκρασία του περιβάλλοντος, το σώμα μας προσπαθεί να μειώσει τη θερμοκρασία. Έτσι ο οργανισμός σε κατάσταση υψηλής θερμοκρασίας περιβάλλοντος ενεργοποιεί διάφορους θερμορυθμιστικούς μηχανισμούς, προκειμένου να εμποδίσει την άνοδο της θερμοκρασίας του και να αποβάλει την περίσσεια θερμότητας.

• Προκαλείται αγγειοδιαστολή, ώστε τα αγγεία που βρίσκονται κοντά στο δέρμα να αποβάλουν θερμότητα προς το περιβάλλον.

• Αντισταθμιστικά, η καρδιά αυξάνει τη συχνότητά της, ώστε να διατηρήσει σταθερή την παροχή αίματος στα όργανα (ταχυκαρδία).

• Ενεργοποιούνται οι ιδρωτοποιοί αδένες και η θερμότητα αποβάλλεται με εξάτμιση.

• Αυξάνεται η συχνότητα και το βάθος της αναπνοής για την αποβολή του θερμού αέρα.

Αυτό όμως έχει ένα τίμημα, την αύξηση του καρδιακού έργου 2-4 φορές. Πέραν αυτού, με τον ιδρώτα ο οργανισμός χάνει νάτριο, κάλιο και άλλους ηλεκτρολύτες, που μαζί με την αφυδάτωση επιβαρύνουν πολύ περισσότερο την καρδιά, αφού μειώνεται ο όγκος των υγρών και άρα η καρδιά θα πρέπει να λειτουργήσει ταχύτερα. Φυσικά, αυτό δεν αφορά τα υγιή άτομα που επηρεάζονται πολύ δυσκολότερα.

Η πολύ ζέστη μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα που μπορεί να κυμαίνονται από αδυναμία, εξάντληση, κράμπες, μέχρι και την, απειλητική για τη ζωή, θερμοπληξία. Οι καρδιοπαθείς (ιδίως οι ηλικιωμένοι) ανήκουν στην  ομάδα υψηλού κινδύνου.

Όσον αφορά τη διατροφή, το καλοκαίρι θα πρέπει να αλλάξουμε τις διατροφικές μας συνήθειες ώστε να μην επιβαρύνεται ο οργανισμός. Θα πρέπει να τρώμε πολλά φρούτα, λαχανικά, σαλάτες και να πίνουμε πολλούς χυμούς και νερό.

Ύποπτα συμπτώματα που θα πρέπει να οδηγήσουν τους καρδιολογικούς ασθενείς στον ιατρό τους:

• Θωρακική δυσφορία που επεκτείνεται στην κάτω γνάθο και ενδεχομένως αντανακλά στην πλάτη ή το χέρι (δηλωτικά στηθαγχικού πόνου).

• Δύσπνοια

• Αδυναμία / Καταβολή δυνάμεων,

• Ελαττωμένο επίπεδο συνείδησης/Σύγχυση.

• Αίσθημα παλμών/Ταχυκαρδία.

• Κεφαλαλγία/Ζάλη.

• Εκδηλώσεις θερμοπληξίας. Πρόδρομα συμπτώματα είναι η δίψα, η αδυναμία, η ζάλη, ο ίλιγγος, ο πονοκέφαλος και η ναυτία. Όψιμα ο ασθενής παρουσιάζει απώλεια των αισθήσεων, σύγχυση, σπασμούς, λήθαργο και κώμα.

Ποια άτομα είναι υψηλού κινδύνου

1. Ηλικιωμένοι ασθενείς και παιδιά, είναι υψηλού κινδύνου γιατί προσαρμόζουν πιο δύσκολα τη θερμοκρασία τους

2. Ηλικιωμένα άτομα, ειδικά άνω των 75 ετών, που ζουν μόνα τους

3. Άτομα με καρδιακά προβλήματα, πνευμονοπάθειες, νεφρική ανεπάρκεια, διαβήτη και νόσο του Parkinson

4. Άτομα με άνοια, κλινήρεις ή άτομα με εξωτερική εργασία

5. Άτομα με καρδιακή ανεπάρκεια, αρρυθμίες, στεφανιαία νόσο και άτομα που λαμβάνουν ορισμένες ομάδες φαρμάκων για τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης.

Το πρόβλημα είναι ότι πολλά άτομα υψηλού κινδύνου δεν παραδέχονται ότι είναι υψηλού κινδύνου και δεν λαμβάνουν προληπτικά μέτρα.

Γενικές οδηγίες:

• Αποφυγή του  ηλίου κατά τις ώρες υψηλής ακτινοβολίας (11.00-16.00).

• Αποφυγή της βαριάς σωματικής εργασίας και της υπερβολικής άθλησης, ιδιαίτερα σε χώρους με υψηλή θερμοκρασία ή υγρασία.

• Αποφυγή των πολύωρων ταξιδιών με αστικά μέσα συγκοινωνίας κατά τη διάρκεια της υψηλής ζέστης.

• Κατανάλωση άφθονων υγρών (έως 1,5 – 2 λίτρα).

• Αποφυγή των μεγάλων γευμάτων.

• Περιορισμός των οινοπνευματωδών ποτών όπως και των ποτών που περιέχουν πολλή καφεΐνη

• Εάν η εφίδρωση είναι μεγάλη, προσθήκη αλατιού σε μικρές ποσότητες στη διατροφή για να εξισορροπηθεί η απώλεια ηλεκτρολυτών.

• Κατανάλωση άφθονων  φρούτων και  λαχανικών.

• Κατά τη διάρκεια της ημέρας  αρκετά ντους με χλιαρό νερό.

• Τροποποίηση της αντιυπερτασικής αγωγής. Οι υπερτασικοί το καλοκαίρι χρειάζονται μικρότερες δόσεις φαρμάκων γιατί η πίεση μειώνεται με τη ζέστη.

• Τροποποίηση της αγωγής καρδιακής ανεπάρκειας. Αναπροσαρμογή της δοσολογίας φαρμάκων όπως τα διουρητικά και τα αγγειοδιασταλτικά γιατί υπάρχει ο κίνδυνος των ηλεκτρολυτικών διαταραχών  και της αφυδάτωσης.

• Το ταξίδι με αεροπλάνο ή άλλο μέσο απαγορεύεται στους ασθενείς με πρόσφατο  οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου ή ασταθή στηθάγχη, πρόσφατη επέμβαση by pass  ή απορρύθμιση  καρδιακής ανεπάρκειας.

• Γενικά όσοι έχουν μόνιμους καρδιακούς βηματοδότες μπορούν να ταξιδέψουν με αεροπλάνο. Όμως  κάποια είδη βηματοδοτών και εμφυτεύσιμων απινιδωτών απορρυθμίζονται από τα συστήματα ασφαλείας  του αεροδρομίου. Καλό είναι οι ασθενείς να έχουν μαζί τους «την ταυτότητα» του βηματοδότη ή απινιδωτή.

• Κάθε καρδιοπαθής πρέπει οπωσδήποτε να έχει όλα τα απαραίτητα φάρμακα που χρειάζεται μαζί του, το όνομα και τα τηλέφωνα του γιατρού του, και τις απαραίτητες πληροφορίες για την πάθηση και την περίθαλψή του.

Θάλασσα:

• Αποφυγή των επικίνδυνων ωρών του ήλιου, μεταξύ 12 – 4 μ.μ.

• H επαφή με το νερό να γίνεται σταδιακά.

• Να έχουν μεσολαβήσει τουλάχιστον 2 ώρες από το τελευταίο γεύμα.

• Κολύμβηση για  30 – 45 λεπτά την ημέρα (έστω και σε ήπια ένταση), γιατί το ευεργετικό όφελος της άσκησης είναι τότε περισσότερο εμφανές.

Βουνό:
Σε μεγάλο υψόμετρο υπάρχει μείωση του οξυγόνου και μείωση της ατμοσφαιρικής πίεσης. Η μείωση της ατμοσφαιρικής πίεσης αυξάνει την αρτηριακή πίεση και η μείωση του οξυγόνου αναγκάζει τον οργανισμό να κάνει συχνότερες, βαθύτερες αναπνοές, με αύξηση της καρδιακής συχνότητας. Εάν το υψόμετρο >2500μ. μπορεί να προκληθεί πονοκέφαλος, ζάλη, ταχυπαλμία, πνευμονικό οίδημα, συνεπώς καλό είναι οι ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια να αποφεύγουν τα μεγάλα υψόμετρα.

Φαρμακευτική αγωγή

• Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, η αρτηριακή πίεση συνήθως ελαττώνεται. Άτομα λοιπόν που λαμβάνουν αντιυπερτασική αγωγή, θα πρέπει να συμβουλεύονται τον γιατρό τους για πιθανή μείωση της δόσης των φαρμάκων. Σε καμιά περίπτωση δεν θα πρέπει το άτομο να μειώνει ή να σταματά τα φάρμακά του με δική του πρωτοβουλία. Συμπτώματα όπως ζάλη, εφίδρωση, αδυναμία, αίσθημα παλμών, μπορεί να υποδηλώνουν υπόταση. Για το λόγο αυτό, σε περίπτωση εμφάνισής τους, θα πρέπει να γίνεται μέτρηση της αρτηριακής πίεσης και επικοινωνία με τον θεράποντα γιατρό.

• Η δοσολογία των διουρητικών ίσως χρειαστεί αναπροσαρμογή και στα άτομα με καρδιακή ανεπάρκεια, γιατί υπάρχει κίνδυνος αφυδάτωσης, υπότασης και ηλεκτρολυτικών διαταραχών.

• Επίσης, όσοι παίρνουν αντιπηκτικά φάρμακα (sintrom) για κολπική μαρμαρυγή ή μεταλλική βαλβίδα, ίσως χρειαστεί να τροποποιήσουν τη δόση τους. Η διατροφή τους καλοκαιρινούς μήνες είναι πλουσιότερη σε φρούτα και λαχανικά, τα οποία επηρεάζουν την πηκτικότητα του αίματος (INR).

• Ορισμένα φάρμακα που χορηγούνται σε καρδιοπαθείς (angoron- αμιωδαρόνη) προκαλούν φωτοευαισθησία. Σε αυτές τις περιπτώσεις θα πρέπει να αποφεύγεται η έκθεση στον ήλιο και να χρησιμοποιούνται απαραίτητα καπέλο και αντηλιακό.

• Τέλος, μην ξεχνάμε ότι τα φάρμακα δεν πρέπει να εκτίθενται στον ήλιο και σε υψηλές θερμοκρασίες (μεγαλύτερες από 30^οC).

Ρωτήστε τον γιατρό σας

Ο γιατρός σας γνωρίζει το πρόβλημά σας και θα σας δώσει όλες τις κατάλληλες οδηγίες για την επιτρεπόμενη σωματική δραστηριότητα, τον τρόπο ταξιδιού και την ενδεχόμενη τροποποίηση της φαρμακευτικής αγωγής κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.

Συμβουλευτείτε λοιπόν το γιατρό σας πριν ξεκινήσετε για διακοπές!